İmza nedir ve hukuken ne anlam taşır? İmza; kişinin bir belgeyi okuduğunu, içeriğini kabul ettiğini ve belgenin kendisinden çıktığını gösteren, kendi eliyle attığı kişisel işarettir. Bir sözleşmeyi, senedi ya da dilekçeyi bağlayıcı hâle getiren unsur çoğu zaman imzadır. Bu yazıda imzanın anlamını, imza çeşitlerini, geçerlilik şartlarını ve bir imzanın kime ait olduğunun nasıl belirlendiğini anlatıyoruz.
İmza Nedir? İmzanın Anlamı
İmzanın iki temel işlevi vardır:
- Kimlik işlevi: Belgeyi kimin düzenlediğini veya onayladığını gösterir.
- Kabul işlevi: İmza atan kişinin belgedeki metni benimsediğini ve sonuçlarına katlandığını ortaya koyar.
Bu nedenle imza, yalnızca bir isim yazımı değil; kişinin iradesinin yazılı bir belgeye bağlanmasıdır. İmzanın okunaklı olması veya kişinin adını içermesi zorunlu değildir; önemli olan kişinin sürekli ve kendine özgü biçimde kullandığı bir işaret olmasıdır.
Hukuki Açıdan İmza
Türk Borçlar Kanunu’na göre yazılı şekle tabi sözleşmelerde borç altına girenlerin imzası zorunludur ve imzanın kural olarak el yazısıyla atılması gerekir. Kanun, el yazısıyla imza atamayan kişiler için de özel düzenlemeler öngörür. Ayrıca 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu‘na göre güvenli elektronik imza, el yazısıyla atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur.
Bir belgedeki imza inkâr edildiğinde, imzanın kime ait olduğunu ispat yükü kural olarak o belgeye dayanan taraftadır. Mahkeme bu durumda imza sahibinden huzurda imza örneği alır ve bilirkişi incelemesi yaptırır.
İmza Çeşitleri Nelerdir?
- Islak imza: Kişinin kendi eliyle, kalemle kâğıda attığı geleneksel imzadır.
- Paraf: Çok sayfalı belgelerin her sayfasına atılan kısa imza veya baş harflerdir; sayfaların sonradan değiştirilmesini zorlaştırır.
- Güvenli elektronik imza (e-imza): Nitelikli elektronik sertifikaya dayanan, ıslak imzayla eşdeğer hukuki sonuç doğuran dijital imzadır.
- Mobil imza: Cep telefonu SIM kartı üzerinden kullanılan güvenli elektronik imza türüdür.
- Basit elektronik imza: Tarayıcıyla taranmış imza görüntüsü veya ekrana parmakla çizilen imza gibi uygulamalardır; ispat gücü güvenli e-imza kadar yüksek değildir.
- Makine imzası (autopen): Bir imzanın mekanik bir cihazla tekrar tekrar üretilmesidir. Ayrıntılar için autopen imza incelemesi yazımıza bakabilirsiniz.
İmza Kaç Yaşında Geçerli Olur?
İmzanın kendisi için bir yaş sınırı yoktur; asıl önemli olan imza atılan işlemin geçerliliğidir. Türk Medeni Kanunu’na göre ayırt etme gücüne sahip ve ergin olan, yani kural olarak 18 yaşını doldurmuş kişiler tam fiil ehliyetine sahiptir ve imzaladıkları sözleşmelerle bağlanırlar. 18 yaşından küçüklerin borç altına girdiği işlemler için kural olarak yasal temsilcinin (veli veya vasi) rızası gerekir. Evlenme veya mahkeme kararıyla ergin kılınma gibi istisnalar da bulunmaktadır.
Bir İmzanın Kime Ait Olduğu Nasıl Belirlenir?
Bir imzanın kime ait olduğu, şüpheli imzanın kişinin tartışmasız imzalarıyla (mukayese imzaları) karşılaştırılmasıyla belirlenir. Bu incelemede yalnızca imzanın genel görünümüne değil, gözle fark edilmesi zor özelliklere bakılır:
- Kalem baskısı ve baskı dağılımı
- İmzanın hızı, akıcılığı ve duraksama izleri
- Harf bağlantıları, dönüş ve kavis hareketleri
- Başlangıç ve bitiş noktalarının yapısı
- Oranlar ve eğim
Taklit edilen imzalar çoğu zaman görünüşte benzese de yavaş ve dikkatli çizildiği için titrek çizgiler, gereksiz kalem kaldırmalar ve tutarsız baskı gösterir. Bu belirtileri sahte imza nasıl anlaşılır yazımızda örneklerle anlattık.
İmza Atarken Nelere Dikkat Edilmeli?
- Boş veya kısmen doldurulmuş kâğıtlara imza atmayın. Boş kâğıda atılan imzanın kötüye kullanılması ayrı bir suç tipidir; ayrıntılar için açığa imzanın kötüye kullanılması yazımıza bakabilirsiniz.
- İmzanızı metnin hemen altına, boşluk bırakmadan atın.
- Çok sayfalı belgelerin her sayfasını paraflayın.
- Rakamları hem rakamla hem yazıyla yazın ve yanlarında boşluk bırakmayın.
- Resmi işlemlerde tutarlı bir imza kullanın; çok farklı imzalar, ileride imzanın aidiyetinin ispatını zorlaştırabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İmzanın okunaklı olması gerekir mi?
Hayır. İmzanın okunaklı olması veya kişinin tam adını içermesi şart değildir. Önemli olan kişinin kendine özgü ve süreklilik gösteren bir işaret kullanmasıdır.
İmzamı değiştirebilir miyim?
Evet, kişi imzasını değiştirebilir. Ancak resmi kurumlara, bankalara ve noterlere verilmiş imza örneklerini güncellemek gerekir; aksi hâlde işlemlerde sorun yaşanabilir.
Taranmış imza geçerli mi?
Taranmış imza, ıslak imza veya güvenli elektronik imza yerine geçmez. Yazılı şekil şartı olan işlemlerde tek başına yeterli kabul edilmez; ancak bazı durumlarda delil başlangıcı olarak değerlendirilebilir.
Bir belgedeki imzanın size ait olmadığını düşünüyorsanız imza inceleme hizmetimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
