Tahrifat İncelemesi Nasıl Yapılır?

Tahrifat İncelemesi Nasıl Yapılır? sorusunun cevabına geçmeden önce tahrifat kelimesinin tanımının yapılması gerekiyor. Orijinal belgenin bozulmasına yönelik yapılan çalışma tahrifat incelemesi olarak tanımlanmaktadır. Belgenin orijinalliğinin değiştirilmesi, belge üzerinde yer alan yazı ve rakamların üzerinden geçerek veya yazı – rakamların önüne – ardına yazı ve rakam ekleyerek belgenin içeriği değiştirilmektedir.

Tahrifatın ne olduğunu ve hukuki sonuçlarını Tahrifat Nedir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Bu yazıda tahrifat incelemesinin hangi yöntemlerle ve hangi aşamalarda yapıldığını, senet ve çeklerde tahrifatın nasıl anlaşılacağını ele alıyoruz.

Tahrifat İncelemesi Nasıl Yapılır?

Senet, çek veya kıymetli evraklarda tahrifat incelemesi UV, IR, kızıl ötesi, mor ışık, spot ışık, beyaz ışık vb. muhtelif ışık kaynakları ve belge inceleme cihazları ile yapılan inceleme ile tespit edilmektedir. Tahrifat incelemesinde belgeye sonradan eklenen yazı ve rakamların kullanıldığı mürekkep ton farkı ile orijinal belgede var olan mürekkep yapısının farklılıkları tespit edilerek hazırlanan raporda görsellerle desteklenmektedir.

Tahrifat Türleri: Belgede Hangi Değişiklikler Aranır?

Tahrifat incelemesinde uzman, belge ilk düzenlendikten sonra üzerinde yapılmış her türlü müdahaleyi araştırır. En sık karşılaşılan tahrifat türleri şunlardır:

• Ekleme: Bir rakamın önüne veya arkasına yeni rakam eklenmesi (örneğin 5.000 TL’nin 15.000 TL’ye çevrilmesi) ya da metne kelime veya satır ilave edilmesi.
• Üzerine yazma (rötuş): Mevcut bir rakam veya harfin üzerinden geçilerek başka bir karaktere dönüştürülmesi; örneğin 1’in 7’ye, 3’ün 8’e çevrilmesi.
• Mekanik silme (kazıma): Yazının silgi, jilet veya benzeri bir araçla kazınarak silinmesi ve yerine yeni yazı yazılması.
• Kimyasal silme: Mürekkebin kimyasal maddelerle silinmesi ya da soldurulması.
• Örtme: Yazının daksil, etiket veya yoğun mürekkeple kapatılması.
• Sayfa değişikliği: Çok sayfalı belgelerde bir sayfanın çıkarılıp yerine başka bir sayfa konulması.

Tahrifat İncelemesi Aşama Aşama Nasıl Yapılır?

1. Belgenin aslının teslim alınması: İnceleme belgenin aslı üzerinde yapılır. Belge katlanmadan, zımbalanmadan ve üzerine not yazılmadan şeffaf bir dosya içinde korunmalıdır.
2. Ön inceleme: Belge çıplak gözle ve büyüteçle incelenir; yazı hizası, satır aralıkları ve rakamla yazıyla yazılmış tutarların uyumu kontrol edilir.
3. Mikroskobik inceleme: Stereo mikroskop altında kalem izleri, mürekkep birikimleri, kâğıt liflerindeki bozulmalar ve kazıma izleri araştırılır.
4. Farklı ışık kaynaklarıyla inceleme: Belge; mor ötesi (UV), kızıl ötesi (IR), eğik ve geçirgen ışık altında, video spektral karşılaştırıcı (VSC) gibi cihazlarla incelenir. Gözle aynı renkte görünen iki farklı mürekkep bu ışıklar altında farklı tepki verebilir; silinmiş veya örtülmüş yazılar çoğu zaman yeniden görünür hâle gelir.
5. Mürekkep karşılaştırması: Şüpheli bölümdeki mürekkep, belgenin geri kalanındaki mürekkeple ton, yapı ve ışık tepkisi bakımından karşılaştırılır.
6. Raporlama: Tespit edilen bulgular görüntülerle desteklenerek gerekçeli bir rapora dönüştürülür.

Senette Tahrifat Nasıl Anlaşılır?

Senetlerde (bonoda) tahrifat en çok tutar, vade tarihi ve düzenleme (tanzim) tarihi alanlarında görülür. Aşağıdaki belirtiler tahrifat şüphesini güçlendirir:

• Rakamla ve yazıyla yazılan tutarların birbirini tutmaması
• Bir rakamın diğerlerinden farklı kalınlıkta, renkte ya da eğimde olması
• Rakamlar arasında sıkışık yazım veya normalden dar boşluklar
• Kâğıt yüzeyinde parlaklık kaybı, incelme ya da pürüzlenme (kazıma belirtisi)
• Düzeltme yapılan alanın yanında paraf bulunmaması veya parafın borçluya ait olmaması

Senette tahrifat iddiasının mahkemede kabul görmesi için iddianın teknik bulgularla desteklenmesi büyük önem taşır. İspat yükünün hangi tarafta olduğu somut olayın özelliklerine göre değişebileceğinden, bu konuda avukatınızdan destek almanızı öneririz.

Çekte Tahrifat Nasıl Tespit Edilir?

Çeklerde tahrifat genellikle keşide tarihi, çek bedeli ve lehtar adı üzerinde yapılır. Keşide tarihinin değiştirilmesi, çekin ibraz süresini ve kambiyo vasfını doğrudan etkileyebilir. Aşağıdaki Yargıtay kararında da görüldüğü gibi, düzeltmenin yanındaki paraf imzasının kime ait olduğu sonucu belirleyen unsurlardan biridir. Bu nedenle çekte tahrifat incelemesi çoğu zaman paraf imzasının incelenmesiyle birlikte yapılır.

Çek yapraklarındaki güvenlik zemin baskısı, kazıma veya kimyasal silme yapıldığında bozulduğundan bu tür müdahaleler çoğu zaman mor ötesi ışık altında belirgin hâle gelir.

TTK 688 Nedir? Bononun Zorunlu Unsurları

Yargıtay kararlarında sıkça geçen TTK 688, 6762 sayılı eski Türk Ticaret Kanunu’nun bononun (emre muharrer senet) zorunlu unsurlarını sayan maddesidir. 1 Temmuz 2012’den itibaren yürürlükte olan 6102 sayılı yeni TTK’da aynı düzenleme m. 776’da yer alır. Bu unsurlar şunlardır:

1. Senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi (eski kanunda “emre muharrer senet”)
2. Kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi vaadi
3. Vade (ödeme günü)
4. Ödeme yeri
5. Lehtarın, yani kime veya kimin emrine ödeneceğinin adı
6. Düzenleme tarihi ve yeri
7. Düzenleyenin imzası

Bu unsurlardan biri eksik olan senet, kanundaki istisnalar dışında bono sayılmaz (yeni TTK m. 777). Tahrifat incelemesinde de en çok bu alanlar önem taşır: tutar, vade ve düzenleme tarihinde yapılan bir değişiklik senedin geçerliliğini ve borcun miktarını doğrudan etkileyebilir. Poliçedeki tahrifata ilişkin hüküm (TTK m. 748), TTK m. 778 yollamasıyla bonolara da uygulanır: tahrifattan sonra imza atanlar değiştirilmiş metne, önce imza atanlar ise asıl metne göre sorumlu olur.

Tahrifat İncelemesi Yargıtay Kararları

“…Mahkemece tanzim tarihinde tahrifat yapıldığına ilişkin şikâyetle ilgili olarak bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, raporda, tanzim tarihinin 18.01.2006 iken sonundaki (6) rakamının silgi ile silinerek yerine (4) rakamının yazılmış olduğu belirtilmiştir. Takip konusu senette vade tarihi 10.08.2007 olup, tahrifat yapılmadan önceki tanzim tarihinin 18.01.2006 olması nedeniyle, bu durumda dahi tanzim tarihi vade tarihinden öncesini kapsadığından (TTK. 688/6.maddesi),  tanzim tarihinde tahrifat yapılmış olması bono vasfını etkilemez. Mahkemece istemin reddi yerine kabulüne karar verilmesi isabetsizdir. …” Y12HD. 19.10.2009, 2009/11036, 2009/19495.

“…Borçlu icra mahkemesine başvurusunda, takip dayanağı çekin keşide tarihinde tahrifat olduğunu ve düzeltmeye ilişkin paraf imzasının kendisine ait olmadığını ileri sürmüştür. Takip konusu çekte keşide tarihi önce 21.04.2007 olarak gösterilmiş, sonra çizilerek 22.03.2007 olarak yazılmıştır. İbraz tarihi ise 22.03.2007’dir. Bilirkişi raporunda çekin keşide tarihinin yanındaki paraf imzasının, şirket yetkilisinin elinden çıkmadığı belirtildiğine göre, çekin gerçek keşide tarihinin 21.04.2007 olduğu ve bu tarihten önce yasal süre içinde bankaya ibraz edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda takibe konu çek kambiyo vasfında olup istemin reddi gerekirken takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir. …” Y12HD. 03.11.2009, 2009/12908, 2009/21253.

Not: Birinci kararda geçen TTK 688. madde, 6762 sayılı eski Türk Ticaret Kanunu’nun bononun zorunlu unsurlarını düzenleyen maddesidir. 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu’nda bu düzenleme 776. maddede yer alır.

Tahrifat Şüphesinde Ne Yapmalısınız?

• Belgenin aslını koruyun; üzerine yazı yazmayın, katlamayın, zımbalamayın ve bant yapıştırmayın.
• Belgeyi silmeye, temizlemeye veya düzeltmeye çalışmayın; bu tür müdahaleler incelemeyi zorlaştırır.
• Belgenin renkli ve yüksek çözünürlüklü fotoğrafını çekin; ön değerlendirme için bu çoğu zaman yeterlidir.
• Belgenin aslı icra dairesinde veya mahkemedeyse, inceleme için nasıl temin edilebileceğini avukatınızla görüşün.
• Süreye bağlı itiraz ve şikâyet haklarını kaçırmamak için vakit kaybetmeden harekete geçin.

Tahrifat İncelemesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tahrifat incelemesi ne kadar sürer?

Belgenin türüne ve incelenecek alan sayısına göre değişmekle birlikte, özel uzman incelemesi genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanır. Resmi kurumlarda bu süre dosya yoğunluğuna bağlı olarak aylar alabilir.

Fotokopi üzerinden tahrifat incelemesi yapılabilir mi?

Mürekkep farkı, kazıma ve kimyasal silme gibi bulgular ancak belgenin aslı üzerinde tespit edilebilir. Fotokopi üzerinden yalnızca sınırlı bir şekli değerlendirme yapılabilir.

Silinmiş yazı yeniden okunabilir mi?

Çoğu durumda evet. Kazınmış veya kimyasal olarak silinmiş yazılar, kâğıtta kalan mürekkep kalıntıları ve lif bozulmaları sayesinde kızıl ötesi ve mor ötesi ışık altında kısmen ya da tamamen görünür hâle getirilebilir. Sonuç, kullanılan kalemin ve silme yönteminin türüne bağlıdır.

Tahrifat incelemesi raporu mahkemede kullanılabilir mi?

Evet. Taraflarca alınan uzman görüşü raporu, HMK 293. madde kapsamında mahkemeye sunulabilir ve resmi bilirkişi raporuna itirazda dayanak olarak kullanılabilir.

Tahrifat incelemesi hizmetimiz hakkında bilgi almak için Tahrifat İncelemesi sayfamızı ziyaret edebilir ya da belgenizin fotoğrafını WhatsApp üzerinden göndererek ücretsiz ön değerlendirme alabilirsiniz.

İlgili Yazılar

• Kaşe ve Mühür İnceleme
• Sahte Çek Nasıl Anlaşılır?
• Yazı Yaşı Tespiti
• İğfal Kabiliyeti Nedir? Sahtecilikte Nasıl Değerlendirilir?