İmza İncelemesi Bilirkişi Raporuna İtiraz

Adli belge incelemeleri içerisinde en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, imza aidiyeti ve sahtecilik iddialarıdır. Özellikle senet, sözleşme, çek, resmi evrak ve ticari belgelerde yer alan imzaların gerçekliği konusunda mahkemeler tarafından bilirkişi incelemesine başvurulmaktadır. Ancak hazırlanan bilirkişi raporları her zaman kesin ve tartışmasız kabul edilmez. Taraflar, teknik eksiklik, yöntem hatası, yetersiz mukayese materyali veya bilimsel değerlendirme eksikliği nedeniyle imza incelemesi bilirkişi raporuna itiraz edebilmektedir. Bu nedenle bilirkişi raporuna itiraz sürecinin doğru şekilde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.

Bilirkişi İmza İncelemesi

İmza incelemesi bilirkişiliği; bir belge üzerindeki imzanın belirli bir kişiye ait olup olmadığının bilimsel yöntemlerle incelenmesi işlemidir. Bu incelemelerde imzanın çizgi karakteri, ritim yapısı, kalem basıncı, hız, doğal varyasyonlar, başlangıç ve bitiş hareketleri ile motor alışkanlıkları analiz edilmektedir. Adli belge inceleme uzmanı tarafından yapılan bu teknik incelemeler; senet, sözleşme, çek, resmi evrak, banka belgeleri ve ticari evraklar üzerinde uygulanabilmektedir. İnceleme sonucunda hazırlanan imza incelemesi bilirkişi raporu mahkemeye sunularak delil niteliği kazanmaktadır.

İmza İncelemesi Bilirkişi Raporunun Kapsamı

Bir imza incelemesi bilirkişi raporu yalnızca sonuç kanaatinden ibaret değildir. Teknik rapor içerisinde;

Mukayese imzalarının yeterliliği,
İnceleme yöntemi,
Belgenin orijinalliği,
Çizgi ve karakter analizleri,
Taklit bulguları,
Tahrifat incelemeleri,
Serbest el ürünü değerlendirmeleri,
Teknik cihaz kullanımları,
İnceleme yöntemleri

gibi çok sayıda teknik değerlendirme yer almaktadır. Özellikle fotokopi belge üzerinden yapılan değerlendirmeler, teknik açıdan sınırlı inceleme imkanı sunduğundan raporun güvenilirliği tartışmalı hale gelebilmektedir. Bu nedenle raporun kapsamı ve kullanılan yöntemlerin bilimsel yeterliliği, itiraz sürecinin temelini oluşturmaktadır.

İmza İncelemesi Bilirkişi Raporuna İtiraz

Mahkemelerin Bilirkişi Görevlendirme Kapsamı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında çözümü teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeler bilirkişi görevlendirebilmektedir. İmza aidiyeti, yazı incelemesi ve belge sahteciliği gibi konular teknik uzmanlık gerektirdiğinden mahkemeler adli belge inceleme uzmanından rapor talep etmektedir.

Ceza yargılamalarında ise Türk Ceza Kanunu kapsamında “özel belgede sahtecilik”, “resmi belgede sahtecilik” ve “açığa atılan imzanın kötüye kullanılması” suçlarında bilirkişi incelemeleri kritik önem taşımaktadır. Ticari uyuşmazlıklarda ise Türk Ticaret Kanunu kapsamında çek, bono, kambiyo senedi ve ticari sözleşmeler üzerinde bulunan imzalar hakkında bilirkişi incelemesi yapılabilmektedir.

Mahkeme, bilirkişiye hangi hususların inceleneceğini açık şekilde belirtmek zorundadır. Bilirkişi de yalnızca görev kapsamı içerisindeki teknik konularda değerlendirme yapabilir. Hukuki yorum yapmak bilirkişinin görevi değildir.

Bilirkişi Raporu Hazırlama Süresi

HMK’nın bilirkişilik hükümlerine göre bilirkişiye verilen süre kural olarak bir aydır. Ancak dosyanın kapsamı, belge yoğunluğu ve teknik inceleme gerekliliklerine göre mahkeme ek süre verebilmektedir. Özellikle çok sayıda belge içeren sahtecilik dosyalarında inceleme süreci uzayabilmektedir.

Ceza davalarında ise Cumhuriyet Savcılığı veya mahkeme tarafından gönderilen belgeler üzerinde yapılan kriminal incelemelerde süre dosyanın niteliğine göre değişiklik gösterebilir. Teknik laboratuvar incelemeleri, mikroskobik analizler ve karşılaştırmalı değerlendirmeler süreci etkileyen temel unsurlardır.

Bilirkişi Rapor Sonucunun Taraflara Tebliği

Hazırlanan bilirkişi raporu mahkemeye sunulduktan sonra taraflara resmi olarak tebliğ edilmektedir. Tebliğ işlemi, tarafların raporu inceleyerek itiraz hakkını kullanabilmesi açısından önemlidir. Taraflar, raporun içeriğini ayrıntılı şekilde incelemeli ve teknik eksiklik bulunup bulunmadığını değerlendirmelidir. Özellikle aşağıdaki durumlar rapora itiraz nedeni oluşturabilmektedir:

Yetersiz mukayese materyali kullanılması,
Fotokopi belge üzerinden inceleme yapılması,
Bilimsel yöntem açıklamasının bulunmaması,
Teknik analizlerin gerekçelendirilmemesi,
Çelişkili kanaat bildirilmesi,
İnceleme görüntülerinin rapora eklenmemesi,
Belgenin orijinalinin incelenmemesi.

Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi

HMK kapsamında bilirkişi raporuna karşı taraflara genellikle iki haftalık itiraz süresi tanınmaktadır. Mahkeme tarafından aksi belirtilmediği sürece tarafların bu süre içerisinde itiraz dilekçesini sunması gerekmektedir. Ceza yargılamalarında ise mahkeme veya savcılık tarafından belirlenen süre içerisinde rapora karşı beyanda bulunulabilmektedir. Süresinde yapılmayan itirazlar, taraf açısından hak kaybına neden olabilmektedir. Bu nedenle bilirkişi raporunun tebliğ tarihinin dikkatle takip edilmesi gerekir.

Bilirkişi İmza İnceleme Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?

Bilirkişi raporuna itiraz ederken yalnızca genel ifadeler kullanılması yeterli değildir. Teknik ve bilimsel gerekçelerin somut şekilde ortaya konulması gerekir. İtiraz dilekçesinde;

İnceleme yöntemindeki eksiklikler,
Bilimsel standart ihlalleri,
Mukayese materyal yetersizliği,
Teknik çelişkiler,
İnceleme cihazlarının belirtilmemesi,
Yetersiz laboratuvar incelemesi,
Eksik değerlendirmeler

ayrıntılı olarak açıklanmalıdır. Uygulamada en etkili yöntemlerden biri de uzman görüşü raporu alınarak bilirkişi raporundaki eksikliklerin teknik olarak ortaya konulmasıdır.

Uzman Görüşü Nedir?

Uzman görüşü; tarafların, dava konusu teknik mesele hakkında alanında uzman kişilerden bilimsel ve teknik değerlendirme alarak mahkemeye sundukları rapordur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 293. maddesi kapsamında taraflar uzman görüşü alma hakkına sahiptir. Taraflar, yine Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun 67/6. maddesi kapsamında uzman görüşü raporu alarak mahkemeye sunabilirler. Uzman görüşü raporu, resmi bilirkişi raporundan farklı olarak taraf talebiyle hazırlanmaktadır. Ancak teknik niteliği nedeniyle mahkemeler açısından önemli değerlendirme araçlarından biri olarak kabul edilmektedir. Özellikle imza incelemelerinde uzman görüşü raporları;

Bilirkişi raporundaki teknik eksiklikleri ortaya koymak,
Alternatif bilimsel değerlendirme sunmak,
Hatalı analizleri göstermek,
Yeni inceleme yöntemleri önermek,
Ek bilirkişi incelemesi talep etmek

amacıyla kullanılmaktadır. Yanlış veya eksik teknik incelemeler hatalı yargılamalara neden olabileceğinden uzman görüşü raporları, savunma hakkının etkin kullanılması açısından önemli bir araç haline gelmektedir. Mahkeme, uzman görüşünü serbest delil sistemi kapsamında değerlendirmekte ve gerekli görmesi halinde yeniden bilirkişi incelemesi yaptırabilmektedir.

Uzman Görüşü Nasıl Alınır?

Uzman görüşü almak isteyen taraflar, adli belge inceleme konusunda uzman kişi veya laboratuvarlara başvurabilmektedir. Uzman incelemesi için genellikle aşağıdaki belgeler talep edilmektedir:

Dava dosyası,
Bilirkişi raporu,
İnceleme konusu belge,
Mukayese imzaları,

Uzman, dosyayı teknik açıdan değerlendirerek ayrıntılı bir uzman görüşü raporu hazırlamakta ve bilirkişi raporundaki eksiklikleri bilimsel yöntemlerle açıklamaktadır.

Uzman Görüşüne Ne Zaman Başvurulur?

Uzman görüşü raporuna soruşturma aşamasında Yargıtay tarafından dosyanın kesinleşmesine kadar olan sürede başvuru yapılarak alınabilir. Uzman görüşüne genellikle aşağıdaki durumlarda başvurulmaktadır:

Bilirkişi raporunun eksik hazırlanması,
Raporun bilimsel gerekçeden yoksun olması,
Çelişkili teknik değerlendirmeler bulunması,
Fotokopi belge üzerinden inceleme yapılması,
Yetersiz mukayese materyali kullanılması,
Tarafın rapor sonucuna katılmaması,
Yeni teknik inceleme ihtiyacı doğması.

Özellikle hatalı imza incelemeleri ciddi mağduriyetlere yol açabileceğinden uzman görüşü raporları büyük önem taşımaktadır.

Uzman Görüşü ile Bilirkişi Raporunun Çelişmesi Durumunda Ne Yapılır?

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlardan biri, uzman görüşü raporu ile mahkeme bilirkişi raporunun farklı sonuçlar içermesidir. Bu durumda mahkeme;

Ek bilirkişi raporu alabilir,
Yeni bilirkişi heyeti görevlendirebilir,
Üniversite veya resmi kriminal laboratuvarlardan inceleme isteyebilir,
Çelişkilerin giderilmesi amacıyla yeniden inceleme yaptırabilir.

Yargıtay uygulamalarında da çelişkili teknik raporların giderilmeden hüküm kurulmasının hukuka aykırı olduğu yönünde çok sayıda karar bulunmaktadır. Bu nedenle uzman görüşü raporu, dava sürecinde oldukça etkili teknik delillerden biri haline gelebilmektedir.

Sonuç olarak imza incelemesi bilirkişi raporuna itiraz süreci, yalnızca hukuki değil aynı zamanda teknik uzmanlık gerektiren kritik bir aşamadır. Hazırlanan raporun bilimsel yöntemlere uygun olup olmadığı dikkatle değerlendirilmeli, eksik veya hatalı incelemelere karşı süresi içerisinde teknik gerekçeli itiraz yapılmalıdır. Özellikle eksik veya hatalı teknik değerlendirmeler içeren raporlara karşı uzman görüşü raporu alınması, tarafların iddialarını bilimsel verilerle desteklemesini sağlamaktadır. Alınan uzman görüşleri; bilirkişi raporlarının denetlenmesi, teknik çelişkilerin ortaya çıkarılması ve yeniden inceleme yapılmasının sağlanması açısından uygulamada önemli bir delil niteliği taşımaktadır.